कनकधारा स्तोत्र
स्तोत्र
परिचय
कनकधारा स्तोत्र माँ लक्ष्मी की संस्कृत स्तुति है, जिसकी रचना परंपरा से आदि शंकराचार्य की मानी जाती है। कनकधारा का अर्थ है सोने की धारा, और यह नाम एक पुरानी कथा से आया है। कथा कहती है कि बालक शंकर भिक्षा माँगते हुए एक बहुत गरीब स्त्री के द्वार पर पहुँचे। उसके पास देने को केवल एक आँवला था, और उसने वही प्रेम से दे दिया। उसकी इस भावना से द्रवित होकर उन्होंने लक्ष्मी जी की यह स्तुति गाई, और पुरानी कथा के अनुसार तब उसके घर सोने के आँवले गिरे। भक्त इसका पाठ लक्ष्मी पूजा में करते हैं, और यह कथा परंपरा के रूप में सुनाई जाती है।
कब गाएँ या पढ़ें: सुबह या शाम की पूजा में, विशेषकर शुक्रवार, दीपावली (लक्ष्मी पूजन), अक्षय तृतीया और शरद पूर्णिमा को; घी का दीपक जलाकर शांत मन से पाठ करें।
पूरा पाठ
अङ्गं हरेः पुलकभूषणमाश्रयन्ती भृङ्गाङ्गनेव मुकुलाभरणं तमालम् । अङ्गीकृताखिलविभूतिरपाङ्गलीला माङ्गल्यदास्तु मम मङ्गलदेवतायाः ॥१॥Angam hareh pulakabhushanamashrayanti bhringanganeva mukulabharanam tamalam | Angikritakhilavibhutirapangalila mangalyadastu mama mangaladevatayah ||1||
मुग्धा मुहुर्विदधती वदने मुरारेः प्रेमत्रपाप्रणिहितानि गतागतानि । माला दृशोर्मधुकरीव महोत्पले या सा मे श्रियं दिशतु सागरसम्भवायाः ॥२॥Mugdha muhurvidadhati vadane murareh prematrapapranihitani gatagatani | Mala drishormadhukariva mahotpale ya sa me shriyam dishatu sagarasambhavayah ||2||
विश्वामरेन्द्रपदविभ्रमदानदक्षम् आनन्दहेतुरधिकं मुरविद्विषोऽपि । ईषन्निषीदतु मयि क्षणमीक्षणार्धम् इन्दीवरोदरसहोदरमिन्दिरायाः ॥३॥Vishvamarendrapadavibhramadanadaksham anandaheturadhikam muravidvisho'pi | Ishannishidatu mayi kshanamikshanardham indivarodarasahodaramindirayah ||3||
आमीलिताक्षमधिगम्य मुदा मुकुन्दम् आनन्दकन्दमनिमेषमनङ्गतन्त्रम् । आकेकरस्थितकनीनिकपक्ष्मनेत्रं भूत्यै भवेन्मम भुजङ्गशयाङ्गनायाः ॥४॥Amilitakshamadhigamya muda mukundam anandakandamanimeshamanangatantram | Akekarasthitakaninikapakshmanetram bhutyai bhavenmama bhujangashayanganayah ||4||
बाह्वन्तरे मधुजितः श्रितकौस्तुभे या हारावलीव हरिनीलमयी विभाति । कामप्रदा भगवतोऽपि कटाक्षमाला कल्याणमावहतु मे कमलालयायाः ॥५॥Bahvantare madhujitah shritakaustubhe ya haravaliva harinilamayi vibhati | Kamaprada bhagavato'pi katakshamala kalyanamavahatu me kamalalayayah ||5||
कालाम्बुदालिललितोरसि कैटभारेर् धाराधरे स्फुरति या तडिदङ्गनेव । मातुः समस्तजगतां महनीयमूर्तिर् भद्राणि मे दिशतु भार्गवनन्दनायाः ॥६॥Kalambudalilalitorasi kaitabharer dharadhare sphurati ya tadidanganeva | Matuh samastajagatam mahaniyamurtir bhadrani me dishatu bhargavanandanayah ||6||
प्राप्तं पदं प्रथमतः खलु यत्प्रभावान् माङ्गल्यभाजि मधुमाथिनि मन्मथेन । मय्यापतेत्तदिह मन्थरमीक्षणार्धं मन्दालसं च मकरालयकन्यकायाः ॥७॥Praptam padam prathamatah khalu yatprabhavan mangalyabhaji madhumathini manmathena | Mayyapatettadiha mantharamikshanardham mandalasam cha makaralayakanyakayah ||7||
दद्याद्दयानुपवनो द्रविणाम्बुधाराम् अस्मिन्नकिञ्चनविहङ्गशिशौ विषण्णे । दुष्कर्मघर्ममपनीय चिराय दूरं नारायणप्रणयिनीनयनाम्बुवाहः ॥८॥Dadyaddayanupavano dravinambudharam asminnakinchanavihangashishau vishanne | Dushkarmagharmamapaniya chiraya duram narayanapranayininayanambuvahah ||8||
इष्टाविशिष्टमतयोऽपि यया दयार्द्रदृष्ट्या त्रिविष्टपपदं सुलभं लभन्ते । दृष्टिः प्रहृष्टकमलोदरदीप्तिरिष्टां पुष्टिं कृषीष्ट मम पुष्करविष्टरायाः ॥९॥Ishtavishishtamatayo'pi yaya dayardradrishtya trivishtapapadam sulabham labhante | Drishtih prahrishtakamalodaradiptirishtam pushtim krishishta mama pushkaravishtarayah ||9||
गीर्देवतेति गरुडध्वजसुन्दरीति शाकम्भरीति शशिशेखरवल्लभेति । सृष्टिस्थितिप्रलयकेलिषु संस्थितायै तस्यै नमस्त्रिभुवनैकगुरोस्तरुण्यै ॥१०॥Girdevateti garudadhvajasundariti shakambhariti shashishekharavallabheti | Srishtisthitipralayakelishu samsthitayai tasyai namastribhuvanaikagurostarunyai ||10||
श्रुत्यै नमोऽस्तु शुभकर्मफलप्रसूत्यै रत्यै नमोऽस्तु रमणीयगुणार्णवायै । शक्त्यै नमोऽस्तु शतपत्रनिकेतनायै पुष्ट्यै नमोऽस्तु पुरुषोत्तमवल्लभायै ॥११॥Shrutyai namo'stu shubhakarmaphalaprasutyai ratyai namo'stu ramaniyagunarnavayai | Shaktyai namo'stu shatapatraniketanayai pushtyai namo'stu purushottamavallabhayai ||11||
नमोऽस्तु नालीकनिभाननायै नमोऽस्तु दुग्धोदधिजन्मभूम्यै । नमोऽस्तु सोमामृतसोदरायै नमोऽस्तु नारायणवल्लभायै ॥१२॥Namo'stu nalikanibhananayai namo'stu dugdhodadhijanmabhumyai | Namo'stu somamritasodarayai namo'stu narayanavallabhayai ||12||
नमोऽस्तु हेमाम्बुजपीठिकायै नमोऽस्तु भूमण्डलनायिकायै । नमोऽस्तु देवादिदयापरायै नमोऽस्तु शार्ङ्गायुधवल्लभायै ॥१३॥Namo'stu hemambujapithikayai namo'stu bhumandalanayikayai | Namo'stu devadidayaparayai namo'stu sharngayudhavallabhayai ||13||
नमोऽस्तु देव्यै भृगुनन्दनायै नमोऽस्तु विष्णोरुरसि स्थितायै । नमोऽस्तु लक्ष्म्यै कमलालयायै नमोऽस्तु दामोदरवल्लभायै ॥१४॥Namo'stu devyai bhrigunandanayai namo'stu vishnorurasi sthitayai | Namo'stu lakshmyai kamalalayayai namo'stu damodaravallabhayai ||14||
नमोऽस्तु कान्त्यै कमलेक्षणायै नमोऽस्तु भूत्यै भुवनप्रसूत्यै । नमोऽस्तु देवादिभिरर्चितायै नमोऽस्तु नन्दात्मजवल्लभायै ॥१५॥Namo'stu kantyai kamalekshanayai namo'stu bhutyai bhuvanaprasutyai | Namo'stu devadibhirarchitayai namo'stu nandatmajavallabhayai ||15||
सम्पत्कराणि सकलेन्द्रियनन्दनानि साम्राज्यदानविभवानि सरोरुहाक्षि । त्वद्वन्दनानि दुरिताहरणोद्यतानि मामेव मातरनिशं कलयन्तु मान्ये ॥१६॥Sampatkarani sakalendriyanandanani samrajyadanavibhavani saroruhakshi | Tvadvandanani duritaharanodyatani mameva mataranisham kalayantu manye ||16||
यत्कटाक्षसमुपासनाविधिः सेवकस्य सकलार्थसम्पदः । सन्तनोति वचनाङ्गमानसैस्त्वां मुरारिहृदयेश्वरीं भजे ॥१७॥Yatkatakshasamupasanavidhih sevakasya sakalarthasampadah | Santanoti vachanangamanasaistvam murarihridayeshvarim bhaje ||17||
सरसिजनिलये सरोजहस्ते धवलतमांशुकगन्धमाल्यशोभे । भगवति हरिवल्लभे मनोज्ञे त्रिभुवनभूतिकरि प्रसीद मह्यम् ॥१८॥Sarasijanilaye sarojahaste dhavalatamamshukagandhamalyashobhe | Bhagavati harivallabhe manojne tribhuvanabhutikari prasida mahyam ||18||
दिग्घस्तिभिः कनककुम्भमुखावसृष्टस्वर्वाहिनीविमलचारुजलप्लुताङ्गीम् । प्रातर्नमामि जगतां जननीमशेषलोकाधिनाथगृहिणीममृताब्धिपुत्रीम् ॥१९॥Digghastibhih kanakakumbhamukhavasrishtasvarvahinivimalacharujalaplutangim | Pratarnamami jagatam jananimasheshalokadhinathagrihinimamritabdhiputrim ||19||
कमले कमलाक्षवल्लभे त्वं करुणापूरतरङ्गितैरपाङ्गैः । अवलोकय मामकिञ्चनानां प्रथमं पात्रमकृत्रिमं दयायाः ॥२०॥Kamale kamalakshavallabhe tvam karunapuratarangitairapangaih | Avalokaya mamakinchananam prathamam patramakritrimam dayayah ||20||
स्तुवन्ति ये स्तुतिभिरमूभिरन्वहं त्रयीमयीं त्रिभुवनमातरं रमाम् । गुणाधिका गुरुतरभाग्यभागिनो भवन्ति ते भुवि बुधभाविताशयाः ॥२१॥Stuvanti ye stutibhiramubhiranvaham trayimayim tribhuvanamataram ramam | Gunadhika gurutarabhagyabhagino bhavanti te bhuvi budhabhavitashayah ||21||
अर्थ
स्तोत्र एक सुंदर चित्र से शुरू होता है: लक्ष्मी जी की दृष्टि विष्णु जी पर वैसे टिकी है जैसे कलियों से भरे तमाल वृक्ष पर भ्रमरी। भक्त प्रार्थना करता है कि वही कोमल दृष्टि एक क्षण के लिए उस पर भी पड़े। उनकी दृष्टि की तुलना विष्णु जी के वक्ष पर नीले रत्नों की माला से और काले बादल में चमकती बिजली से की गई है। भक्त स्वयं को एक छोटा, थका हुआ पक्षी कहता है और प्रार्थना करता है कि उनकी कृपा वर्षा बनकर उस पर बरसे और पुराने बुरे कर्मों की तपन दूर करे। उन्हें सरस्वती, विष्णु प्रिया, शाकम्भरी और शिव प्रिया कहकर पूजा गया है, जो सृष्टि, पालन और प्रलय की लीला में स्थित हैं। कई श्लोकों में भक्त उनके सुंदर नाम लेकर बार-बार प्रणाम करता है। फिर वह भोर का दृश्य याद करता है, जब दिशाओं के हाथी सोने के कलशों से उनका अभिषेक करते हैं, और विनती करता है कि वे उसे अपनी दया का पहला पात्र मानकर देखें। अंतिम श्लोक कहता है कि जो इन श्लोकों से रोज़ उनकी स्तुति करते हैं, भक्त मानते हैं कि उनमें अच्छे गुण और सौभाग्य बढ़ते हैं।
🛍️ हमारे स्टोर से
अभिमंत्रित गोमती चक्र ब्रेसलेटअभिमंत्रित प्राकृतिक गोमती चक्र ब्रेसलेट, फ़्री साइज़।
₹550
पारंपरिक वस्तु, आस्था के साथ। किसी परिणाम का वादा नहीं।