श्री हनुमान अष्टोत्तर शतनामावली
ये श्री हनुमान जी के 108 नाम हैं। हर नाम उनके किसी गुण या रामायण की किसी लीला की याद दिलाता है, जैसे समुद्र लाँघना या संजीवनी पर्वत लाना। यह नामावली परंपरा से कालिका रहस्य से जुड़ी मानी जाती है और पूरे भारत में घरों और मंदिरों में पढ़ी जाती है। भक्त मानते हैं कि इन नामों के स्मरण से साहस, मन की स्थिरता और निर्भयता मिलती है।
कब जपें: मंगलवार और शनिवार इसके पारंपरिक दिन हैं, सुबह स्नान के बाद या शाम को दीपक जलाते समय पढ़ना अच्छा माना जाता है। हनुमान जयंती और राम नवमी पर भी इसका पाठ होता है। हर नाम के साथ लाल फूल या थोड़ा सिंदूर चढ़ा सकते हैं, या बस शांत मन से नाम जपें।
108 नाम
1. ॐ आञ्जनेयाय नमःOm Anjaneyaya Namah — माता अंजना के पुत्र
2. ॐ महावीराय नमःOm Mahaviraya Namah — महान वीर
3. ॐ हनुमते नमःOm Hanumate Namah — मज़बूत ठोड़ी (हनु) वाले
4. ॐ मारुतात्मजाय नमःOm Marutatmajaya Namah — पवनदेव के पुत्र
5. ॐ तत्त्वज्ञानप्रदाय नमःOm Tattvajnanapradaya Namah — सच्चे तत्त्व-ज्ञान के दाता
6. ॐ सीतादेवीमुद्राप्रदायकाय नमःOm Sitadevimudrapradayakaya Namah — माता सीता को श्रीराम की अंगूठी देने वाले
7. ॐ अशोकवनिकाच्छेत्रे नमःOm Ashokavanikachchhetre Namah — लंका की अशोक वाटिका उजाड़ने वाले
8. ॐ सर्वमायाविभञ्जनाय नमःOm Sarvamayavibhanjanaya Namah — हर माया और छल को तोड़ने वाले
9. ॐ सर्वबन्धविमोक्त्रे नमःOm Sarvabandhavimoktre Namah — सभी बंधनों से छुड़ाने वाले
10. ॐ रक्षोविध्वंसकारकाय नमःOm Rakshovidhvamsakarakaya Namah — राक्षसों का नाश करने वाले
11. ॐ परविद्यापरिहाराय नमःOm Paravidyapariharaya Namah — दूसरों के बुरे प्रयोग दूर करने वाले
12. ॐ परशौर्यविनाशनाय नमःOm Parashauryavinashanaya Namah — शत्रुओं का बल तोड़ने वाले
13. ॐ परमन्त्रनिराकर्त्रे नमःOm Paramantranirakartre Namah — विरोधी मंत्रों को निष्फल करने वाले
14. ॐ परयन्त्रप्रभेदकाय नमःOm Parayantraprabhedakaya Namah — विरोधी यंत्रों को भेदने वाले
15. ॐ सर्वग्रहविनाशिने नमःOm Sarvagrahavinashine Namah — सभी ग्रह-बाधाएँ हरने वाले
16. ॐ भीमसेनसहायकृते नमःOm Bhimasenasahayakrite Namah — भीमसेन की सहायता करने वाले
17. ॐ सर्वदुःखहराय नमःOm Sarvaduhkhaharaya Namah — सभी दुःख हरने वाले
18. ॐ सर्वलोकचारिणे नमःOm Sarvalokacharine Namah — सब लोकों में विचरण करने वाले
19. ॐ मनोजवाय नमःOm Manojavaya Namah — मन के समान वेग वाले
20. ॐ पारिजातद्रुमूलस्थाय नमःOm Parijatadrumulasthaya Namah — पारिजात वृक्ष की जड़ में निवास करने वाले
21. ॐ सर्वमन्त्रस्वरूपवते नमःOm Sarvamantrasvarupavate Namah — सब मंत्र जिनका स्वरूप हैं
22. ॐ सर्वतन्त्रस्वरूपिणे नमःOm Sarvatantrasvarupine Namah — सब तंत्रों के स्वरूप
23. ॐ सर्वयन्त्रात्मकाय नमःOm Sarvayantratmakaya Namah — सब यंत्रों में बसने वाले
24. ॐ कपीश्वराय नमःOm Kapishvaraya Namah — वानरों के स्वामी
25. ॐ महाकायाय नमःOm Mahakayaya Namah — विशाल शरीर वाले
26. ॐ सर्वरोगहराय नमःOm Sarvarogaharaya Namah — सभी रोग हरने वाले
27. ॐ प्रभवे नमःOm Prabhave Namah — सामर्थ्यवान स्वामी
28. ॐ बलसिद्धिकराय नमःOm Balasiddhikaraya Namah — बल और सिद्धि देने वाले
29. ॐ सर्वविद्यासम्पत्प्रदायकाय नमःOm Sarvavidyasampatpradayakaya Namah — सब विद्या और संपदा देने वाले
30. ॐ कपिसेनानायकाय नमःOm Kapisenanayakaya Namah — वानर सेना के नायक
31. ॐ भविष्यच्चतुराननाय नमःOm Bhavishyachchaturananaya Namah — आने वाले युग के ब्रह्मा
32. ॐ कुमारब्रह्मचारिणे नमःOm Kumarabrahmacharine Namah — आजीवन ब्रह्मचारी
33. ॐ रत्नकुण्डलदीप्तिमते नमःOm Ratnakundaladiptimate Namah — रत्न-कुंडलों से दमकते
34. ॐ चञ्चलद्वालसन्नद्धलम्बमानशिखोज्ज्वलाय नमःOm Chanchaladvalasannaddhalambamanashikhojjvalaya Namah — ऊँची लहराती लंबी पूँछ से शोभित
35. ॐ गन्धर्वविद्यातत्त्वज्ञाय नमःOm Gandharvavidyatattvajnaya Namah — गंधर्व विद्या, यानी संगीत, के ज्ञाता
36. ॐ महाबलपराक्रमाय नमःOm Mahabalaparakramaya Namah — महान बल और पराक्रम वाले
37. ॐ कारागृहविमोक्त्रे नमःOm Karagrihavimoktre Namah — कारागार से छुड़ाने वाले
38. ॐ शृङ्खलाबन्धमोचकाय नमःOm Shrinkhalabandhamochakaya Namah — ज़ंजीरों के बंधन खोलने वाले
39. ॐ सागरोत्तारकाय नमःOm Sagarottarakaya Namah — समुद्र लाँघने वाले
40. ॐ प्राज्ञाय नमःOm Prajnaya Namah — बुद्धिमान
41. ॐ रामदूताय नमःOm Ramadutaya Namah — श्रीराम के दूत
42. ॐ प्रतापवते नमःOm Pratapavate Namah — प्रतापी
43. ॐ वानराय नमःOm Vanaraya Namah — वानर रूप वाले
44. ॐ केसरीसुताय नमःOm Kesarisutaya Namah — वानरराज केसरी के पुत्र
45. ॐ सीताशोकनिवारकाय नमःOm Sitashokanivarakaya Namah — सीता माता का शोक दूर करने वाले
46. ॐ अञ्जनागर्भसम्भूताय नमःOm Anjanagarbhasambhutaya Namah — माता अंजना की कोख से जन्मे
47. ॐ बालार्कसदृशाननाय नमःOm Balarkasadrishananaya Namah — उगते सूर्य जैसे मुख वाले
48. ॐ विभीषणप्रियकराय नमःOm Vibhishanapriyakaraya Namah — विभीषण का हित करने वाले
49. ॐ दशग्रीवकुलान्तकाय नमःOm Dashagrivakulantakaya Namah — रावण के कुल का अंत करने वाले
50. ॐ लक्ष्मणप्राणदात्रे नमःOm Lakshmanapranadatre Namah — लक्ष्मण के प्राण बचाने वाले
51. ॐ वज्रकायाय नमःOm Vajrakayaya Namah — वज्र जैसे कठोर शरीर वाले
52. ॐ महाद्युतये नमःOm Mahadyutaye Namah — महान कांति वाले
53. ॐ चिरञ्जीविने नमःOm Chiranjivine Namah — चिरंजीवी, सदा जीवित
54. ॐ रामभक्ताय नमःOm Ramabhaktaya Namah — श्रीराम के भक्त
55. ॐ दैत्यकार्यविघातकाय नमःOm Daityakaryavighatakaya Namah — दैत्यों के काम बिगाड़ने वाले
56. ॐ अक्षहन्त्रे नमःOm Akshahantre Namah — रावण-पुत्र अक्षयकुमार को मारने वाले
57. ॐ काञ्चनाभाय नमःOm Kanchanabhaya Namah — सोने जैसी आभा वाले
58. ॐ पञ्चवक्त्राय नमःOm Panchavaktraya Namah — पंचमुखी
59. ॐ महातपसे नमःOm Mahatapase Namah — महान तपस्वी
60. ॐ लङ्किणीभञ्जनाय नमःOm Lankinibhanjanaya Namah — लंका की रक्षिका लंकिनी को परास्त करने वाले
61. ॐ श्रीमते नमःOm Shrimate Namah — श्री और शोभा से संपन्न
62. ॐ सिंहिकाप्राणभञ्जनाय नमःOm Simhikapranabhanjanaya Namah — सिंहिका राक्षसी का अंत करने वाले
63. ॐ गन्धमादनशैलस्थाय नमःOm Gandhamadanashailasthaya Namah — गंधमादन पर्वत पर रहने वाले
64. ॐ लङ्कापुरविदाहकाय नमःOm Lankapuravidahakaya Namah — लंका नगरी को जलाने वाले
65. ॐ सुग्रीवसचिवाय नमःOm Sugrivasachivaya Namah — सुग्रीव के मंत्री
66. ॐ धीराय नमःOm Dhiraya Namah — धैर्यवान
67. ॐ शूराय नमःOm Shuraya Namah — शूरवीर
68. ॐ दैत्यकुलान्तकाय नमःOm Daityakulantakaya Namah — दैत्य-कुल का अंत करने वाले
69. ॐ सुरार्चिताय नमःOm Surarchitaya Namah — देवताओं द्वारा पूजित
70. ॐ महातेजसे नमःOm Mahatejase Namah — महान तेजस्वी
71. ॐ रामचूडामणिप्रदाय नमःOm Ramachudamanipradaya Namah — श्रीराम को सीता की चूड़ामणि देने वाले
72. ॐ कामरूपिणे नमःOm Kamarupine Namah — इच्छा से कोई भी रूप लेने वाले
73. ॐ पिङ्गलाक्षाय नमःOm Pingalakshaya Namah — भूरे-सुनहरे नेत्रों वाले
74. ॐ वार्धिमैनाकपूजिताय नमःOm Vardhimainakapujitaya Namah — समुद्र में मैनाक पर्वत द्वारा सम्मानित
75. ॐ कबलीकृतमार्ताण्डमण्डलाय नमःOm Kabalikritamartandamandalaya Namah — बचपन में सूर्य को मुख में रखने वाले
76. ॐ विजितेन्द्रियाय नमःOm Vijitendriyaya Namah — इंद्रियों को जीतने वाले
77. ॐ रामसुग्रीवसन्धात्रे नमःOm Ramasugrivasandhatre Namah — राम और सुग्रीव की मित्रता कराने वाले
78. ॐ महिरावणमर्दनाय नमःOm Mahiravanamardanaya Namah — महिरावण का वध करने वाले
79. ॐ स्फटिकाभाय नमःOm Sphatikabhaya Namah — स्फटिक जैसे निर्मल
80. ॐ वागधीशाय नमःOm Vagadhishaya Namah — वाणी के स्वामी
81. ॐ नवव्याकृतिपण्डिताय नमःOm Navavyakritipanditaya Namah — नौ व्याकरणों के विद्वान
82. ॐ चतुर्बाहवे नमःOm Chaturbahave Namah — चार भुजाओं वाले
83. ॐ दीनबन्धवे नमःOm Dinabandhave Namah — दीन-दुखियों के सहारे
84. ॐ महात्मने नमःOm Mahatmane Namah — महान आत्मा
85. ॐ भक्तवत्सलाय नमःOm Bhaktavatsalaya Namah — भक्तों पर स्नेह रखने वाले
86. ॐ सञ्जीवननगाहर्त्रे नमःOm Sanjivananagahartre Namah — संजीवनी वाला पर्वत उठा लाने वाले
87. ॐ शुचये नमःOm Shuchaye Namah — पवित्र
88. ॐ वाग्मिने नमःOm Vagmine Namah — कुशल वक्ता
89. ॐ दृढव्रताय नमःOm Dridhavrataya Namah — अपने व्रत पर अटल
90. ॐ कालनेमिप्रमथनाय नमःOm Kalanemipramathanaya Namah — कालनेमि राक्षस का नाश करने वाले
91. ॐ हरिमर्कटमर्कटाय नमःOm Harimarkatamarkataya Namah — वानरों में सबसे श्रेष्ठ
92. ॐ दान्ताय नमःOm Dantaya Namah — संयमी
93. ॐ शान्ताय नमःOm Shantaya Namah — शांत स्वभाव वाले
94. ॐ प्रसन्नात्मने नमःOm Prasannatmane Namah — सदा प्रसन्न मन वाले
95. ॐ शतकण्ठमदापहृते नमःOm Shatakanthamadapahrite Namah — शतकंठ रावण का घमंड तोड़ने वाले
96. ॐ योगिने नमःOm Yogine Namah — महान योगी
97. ॐ रामकथालोलाय नमःOm Ramakathalolaya Namah — राम-कथा सुनने के प्रेमी
98. ॐ सीतान्वेषणपण्डिताय नमःOm Sitanveshanapanditaya Namah — सीता की खोज में कुशल
99. ॐ वज्रदंष्ट्राय नमःOm Vajradamshtraya Namah — वज्र जैसे दाँतों वाले
100. ॐ वज्रनखाय नमःOm Vajranakhaya Namah — वज्र जैसे नखों वाले
101. ॐ रुद्रवीर्यसमुद्भवाय नमःOm Rudraviryasamudbhavaya Namah — भगवान शिव के अंश से जन्मे
102. ॐ इन्द्रजित्प्रहितामोघब्रह्मास्त्रविनिवारकाय नमःOm Indrajitprahitamoghabrahmastravinivarakaya Namah — इंद्रजीत के अचूक ब्रह्मास्त्र का प्रभाव टालने वाले
103. ॐ पार्थध्वजाग्रसंवासिने नमःOm Parthadhvajagrasamvasine Namah — अर्जुन के रथ की ध्वजा पर विराजने वाले
104. ॐ शरपञ्जरभेदकाय नमःOm Sharapanjarabhedakaya Namah — बाणों का पिंजरा तोड़ने वाले
105. ॐ दशबाहवे नमःOm Dashabahave Namah — दस भुजाओं वाले
106. ॐ लोकपूज्याय नमःOm Lokapujyaya Namah — सारे लोकों में पूजे जाने वाले
107. ॐ जाम्बवत्प्रीतिवर्धनाय नमःOm Jambavatpritivardhanaya Namah — जाम्बवान की प्रसन्नता बढ़ाने वाले
108. ॐ सीतासमेतश्रीरामपादसेवाधुरन्धराय नमःOm Sitasametashriramapadasevadhurandharaya Namah — सीता-राम के चरणों की सेवा में सबसे आगे