मंगल दीवो — दीवो रे दीवो प्रभु मंगलिक दीवो (श्वेताम्बर जैन)
आरती
परिचय
मंगल दीवो श्वेताम्बर जैन देरासरों में सुबह और शाम आरती के समय गाया जाता है, जब भगवान के सामने दीये घुमाए जाते हैं। यह दीपक ज्ञान के प्रकाश का प्रतीक है। गीत में इसके कवि दीपाळ का नाम आता है और गुजरात के राजा कुमारपाल (12वीं सदी) का स्मरण है, जो एक धर्मनिष्ठ जैन राजा थे और जिन्होंने यह आरती उतारी थी। अंत में हर घर और पूरे चतुर्विध संघ के लिए मंगल की कामना की जाती है।
कब गाएँ या पढ़ें: सुबह और शाम आरती के समय दीयों के साथ; घर की पूजा में भी।
पूरा पाठ
दीवो रे दीवो प्रभु मंगलिक दीवो,Divo re divo Prabhu mangalik divo,
आरति उतारण बहु चिरंजीवो ।।Aarti utaaran bahu chiranjeevo.
सोहामणुं घेर पर्व दीवाळी,Sohaamanu gher parva Divaali,
अम्बर खेले अमरा बाळी ।। दीवो…Ambar khele amra baali. Divo…
दीपाळ भणे एणे कुल अजुआळी,Deepaal bhane ene kul ajuvaali,
भावे भगते विघन निवारी ।। दीवो…Bhaave bhagate vighan nivaari. Divo…
दीपाळ भणे एणे ए कलिकाळे,Deepaal bhane ene e kalikaale,
आरति उतारी राजा कुमारपाळे ।। दीवो…Aarti utaari Raja Kumaarpaale. Divo…
अम घेर मंगलिक तुम घेर मंगलिक,Am gher mangalik tum gher mangalik,
मंगलिक चतुर्विध संघने होजो ।। दीवो…Mangalik chaturvidh sanghne hojo. Divo…
ગુજરાતી
દીવો રે દીવો પ્રભુ મંગલિક દીવો;
આરતી ઉતારણ બહુ ચિરંજીવો. દીવો ।।
સોહામણું ઘેર પર્વ દીવાળી,
અંબર ખેલે અમરા બાળી. દીવો ।।
દીપાળ ભણે એણે કુળ અજવાળી,
ભાવે ભગતે વિઘન નિવારી. દીવો ।।
દીપાળ ભણે એણે એ કલિકાળે,
આરતી ઉતારી રાજા કુમારપાળે. દીવો ।।
અમ ઘેર મંગલિક તુમ ઘેર મંગલિક,
મંગલિક ચતુર્વિધ સંઘને હોજો. દીવો ।।
अर्थ
हे प्रभु, यह मंगलकारी दीपक है; आरती उतारने वाले सब चिरंजीवी हों। घर दीवाली के पर्व जैसा सुहाना लगता है, और आकाश में देवकन्याएँ खेलती हैं। दीपाळ कहते हैं — इस दीपक ने कुल को उजाला दिया, और सच्चे भाव की भक्ति ने हर विघ्न दूर किया। दीपाळ कहते हैं — इस कलियुग में राजा कुमारपाल ने यह आरती उतारी। हमारे घर मंगल, तुम्हारे घर मंगल — चतुर्विध संघ (साधु, साध्वी, श्रावक, श्राविका) का मंगल हो।